Co zrobić z tarniny? 12 przepisów i pomysłów na przetwory

Z tarniny zrobisz nalewkę, sok, syrop, dżem, wino, a nawet marynowane „oliwki” i sos do mięs. Warunek jest jeden: owoce trzeba najpierw przemrozić, naturalnie po pierwszych przymrozkach albo na 24-48 godzin w zamrażarce. Poniżej znajdziesz 12 sprawdzonych sposobów na wykorzystanie tarki, od najprostszych po bardziej wymagające.

Tarnina bywa postrzegana jako owoc „dla wytrwałych”: kolczasty krzew, cierpki miąższ i twarda pestka. Tymczasem po przemrożeniu jej smak zmienia się nie do poznania, a głęboki aromat i naturalna zawartość pektyn sprawiają, że świetnie nadaje się do przetworów. Jeśli chcesz najpierw dowiedzieć się, czym jest tarnina, jak ją rozpoznać i jakie ma właściwości, zajrzyj do naszego opisu śliwy tarniny. Tutaj skupiamy się na tym, co z owoców można przygotować w kuchni.

Zanim zaczniesz: jak przygotować tarninę do przetworów

Dobre przygotowanie owoców decyduje o smaku każdego przetworu. Zajmuje kilka minut, a oszczędza rozczarowań.

• Przemroź owoce. Zbieraj je po pierwszych przymrozkach albo włóż do zamrażarki na 24-48 godzin. Ujemna temperatura rozkłada część garbników i owoce tracą cierpkość.

• Przebierz i umyj. Usuń listki, szypułki i owoce z pleśnią lub śladami robaków, a resztę opłucz w zimnej wodzie.

• Zdecyduj, co zrobić z pestkami. To najczęstsze pytanie początkujących. Masz trzy możliwości: zostawić owoce w całości (nalewki, marynaty), ugotować je i przetrzeć przez sito (dżemy, sosy, przeciery) albo odcedzić sok bez miażdżenia pestek.

• Czy tarninę można jeść na surowo? Miąższ nie jest trujący, ale przed przymrozkami jest bardzo cierpki i trudny do zjedzenia. Po przemrożeniu staje się znacznie łagodniejszy, choć nadal lepiej smakuje po obróbce.

Ważne: nie rozgniataj pestek. Pestki tarniny zawierają amigdalinę, z której w organizmie może powstawać toksyczny cyjanowodór. Owoce przetwarzaj w całości lub przecieraj przez sito tak, by pestki zostały na nim. 

Przetwory z tarniny: porównanie w pigułce

Nie wiesz, od czego zacząć? Ta tabela pomoże wybrać przetwór do Twoich potrzeb i czasu.

12 pomysłów na przetwory z tarniny

1. Nalewka z tarniny (tarninówka)

Klasyka polskiej spiżarni: rozgrzewająca, o głębokim rubinowym kolorze i winnym aromacie. 

Składniki: 1 kg przemrożonych owoców, 0,5 kg cukru, 0,5 l spirytusu 95%, 0,5 l wódki 40%.

1. Umyte i osuszone owoce nakłuj wykałaczką (nie dryluj) i wsyp do słoja.
2. Zalej alkoholem i odstaw w ciemne miejsce na ok. 4 tygodnie, od czasu do czasu wstrząsając.
3. Zlej alkohol, a owoce zasyp cukrem na 1-2 tygodnie, aż powstanie syrop.
4. Połącz syrop z alkoholem, przefiltruj i rozlej do butelek. Nalewka potrzebuje minimum 6 miesięcy leżakowania.

2. Sloe gin, czyli tarnina w ginie

Brytyjska tradycja, która świetnie sprawdza się także z polskiej tarniny. To jeden z najprostszych przepisów w całym zestawieniu.

Składniki: 500 g przemrożonych owoców, 250 g cukru, 700 ml ginu.

1. Owoce nakłuj widelcem lub wykałaczką i włóż do dużego słoja.
2. Dodaj cukier i zalej ginem.
3. Przez pierwszy tydzień wstrząsaj słojem codziennie, potem raz w tygodniu, aż cukier się rozpuści.
4. Po 2-3 miesiącach przefiltruj i rozlej do butelek. Smak poprawia się z czasem.

3. Sok i syrop z tarniny

Intensywny, lekko kwaskowy sok to baza do herbaty, wody z lodem, koktajli i deserów.

Składniki: 1 kg przemrożonych owoców, 300 ml wody, ok. 300 g cukru.

1. Owoce zalej wodą i gotuj na małym ogniu 15-20 minut, aż skórki popękają.
2. Odcedź przez sito lub gazę, bez rozgniatania pestek.
3. Do soku dodaj cukier i podgrzewaj, aż się rozpuści.
4. Gorący sok przelej do wyparzonych butelek i pasteryzuj ok. 15 minut. Dla gęstszego syropu zwiększ ilość cukru lub zredukuj sok na wolnym ogniu.

4. Dżem, powidła i konfitura z tarniny z jabłkiem lub gruszką

Sam przecier z tarniny jest intensywny i cierpki, dlatego najlepiej łączyć go ze słodszymi owocami. Jabłko lub gruszka równoważą smak i dodają objętości. 

Składniki: 1 kg przemrożonej tarniny, 500 g jabłek lub gruszek, 500-600 g cukru, odrobina wody.

1. Tarninę ugotuj z 1/2 szklanki wody, aż owoce zmiękną i puszczą sok (ok. 20 minut).
2. Przetrzyj przez sito, tak aby pestki i skórki zostały na sicie.
3. Dodaj pokrojone, obrane jabłka i cukier, następnie smaż 40-60 minut, często mieszając.
4. Gorący dżem przełóż do wyparzonych słoików, zakręć i pasteryzuj 10 minut. Aby uzyskać powidła, smaż dłużej, aż masa mocno zgęstnieje.

5. Galaretka i marmolada z tarniny

Tarnina jest bogata w pektyny, więc galaretka zwykle sama się ścina bez żelatyny czy środków żelujących. Efekt to klarowny, rubinowy deser.

Składniki: 1 l soku z tarniny (przepis powyżej), ok. 700 g cukru, sok z 1/2 cytryny.

1. Sok zagotuj z cukrem i sokiem z cytryny.
2. Gotuj 20-30 minut na średnim ogniu, zbierając szumowiny.
3. Zrób próbę talerzyka: kropla masy na zimnym talerzu powinna szybko gęstnieć i nie rozlewać się.
4. Przełóż do wyparzonych słoiczków i pasteryzuj 10 minut. Galaretka dobrze pasuje do serów pleśniowych i jako dodatek do ciast.

6. Wino z tarniny

Domowe wino z tarniny jest półwytrawne lub wytrawne, o rubinowej barwie i wyraźnie owocowym aromacie. Wymaga czystości naczyń i cierpliwości, ale nie jest trudne.

Składniki: 2 kg przemrożonych owoców, 3 l wody, 1 kg cukru, sok z 1 cytryny, drożdże winiarskie wraz z pożywką.

1. Owoce umieść w czystym, wyparzonym naczyniu fermentacyjnym i zalej ciepłą wodą z rozpuszczoną połową cukru. Nie rozgniataj pestek.
2. Dodaj sok z cytryny, pożywkę i rozmnożone drożdże, następnie zamknij rurką fermentacyjną.
3. Po 5-7 dniach zlej płyn znad owoców, dodaj resztę cukru i kontynuuj fermentację.
4. Po zakończeniu burzliwej fermentacji zlej wino znad osadu i dojrzewaj kilka miesięcy przed rozlaniem do butelek.

7. Marynowana tarnina („oliwki” z tarniny)

Niedoceniany pomysł, o którym mało kto pisze. Marynowane owoce przypominają w smaku oliwki i świetnie pasują do deski serów, mięs i wytrawnych przekąsek.

Składniki: 500 g przemrożonych owoców, 250 ml wody, 250 ml octu winnego, 2 łyżki cukru, 1 łyżka soli, liść laurowy, kilka ziaren pieprzu i ziela angielskiego, kilka jagód jałowca.

1. Umyte owoce ułóż w wyparzonych słoikach razem z przyprawami.
2. Wodę zagotuj z octem, cukrem i solą.
3. Gorącą zalewą zalej owoce, zakręć słoiki i pasteryzuj 10-15 minut.
4. Odstaw na ok. 4 tygodnie w chłodne, ciemne miejsce. Owoce jedz w całości, wypluwając pestki.

8. Sos i chutney z tarniny do mięs i serów

Kwaskowo-słodki sos z tarniny to doskonały dodatek do dziczyzny, pieczonej wieprzowiny, kaczki i serów dojrzewających.

Składniki: 500 g ugotowanego i przetartego przecieru z tarniny, 2 jabłka, 1 cebula, 150 g cukru trzcinowego, 100 ml octu jabłkowego, kawałek imbiru, szczypta chili, 2 goździki.

1. Cebulę i jabłka drobno pokrój, zeszklij w garnku z odrobiną oleju.
2. Dodaj przecier z tarniny (przygotowany jak w przepisie na dżem), cukier, ocet i przyprawy.
3. Duś na małym ogniu 30-40 minut, aż sos zgęstnieje.
4. Podawaj na ciepło lub zimno albo przełóż do słoików i pasteryzuj 10 minut.

9. Suszona tarnina na herbatę i odwar

Suszone owoce są wygodne w przechowywaniu i można z nich zaparzyć aromatyczną herbatę. Tradycyjnie robi się z nich także odwary, ale jeśli zamierzasz stosować je w celach zdrowotnych, skonsultuj to z lekarzem lub farmaceutą.

1. Przemrożone, umyte i osuszone owoce rozłóż na kratce suszarki lub na blasze z papierem.
2. Susz w temperaturze 55-60°C przez 8-12 godzin (w piekarniku z uchylonymi drzwiczkami), aż owoce będą twarde i zmarszczone.
3. Przechowuj w szczelnym słoiku w suchym miejscu.
4. Aby zaparzyć herbatę, zalej łyżkę owoców szklanką gorącej wody i parz pod przykryciem 10 minut. Pestek nie rozgryzaj.

10. Pastylki owocowe z tarniny

Domowa, bezglutenowa przekąska bez konserwantów, którą pokochają dzieci i dorośli. Intensywny smak tarniny sprawdza się tu wyjątkowo dobrze.

Składniki: 500 g przecieru z tarniny, 2-3 łyżki miodu lub cukru, opcjonalnie szczypta cynamonu.

1. Przecier podgrzej z miodem, aż się połączą.
2. Rozsmaruj cienką warstwą (ok. 3 mm) na papierze do pieczenia.
3. Susz w 60-70°C przez 6-8 godzin, aż powierzchnia przestanie się kleić.
4. Pokrój na paski, zwiń i przechowuj w szczelnym pojemniku.

11. Tarnina w miodzie i likier miodowy

Prosty domowy syrop do herbaty, a po dodaniu alkoholu łagodny likier. Całość wymaga zaledwie kilku minut pracy.

Składniki: 500 g przemrożonych owoców, ok. 400-500 g miodu wielokwiatowego, opcjonalnie 0,5 l wódki do wersji likierowej.

1. Owoce nakłuj i włóż do słoika, zalej miodem tak, by były całkowicie przykryte.
2. Odstaw na 2-3 tygodnie w ciemne miejsce, od czasu do czasu delikatnie mieszając.
3. Odcedź syrop. Możesz go użyć do herbaty lub deserów.
4. Aby uzyskać likier, zalej owoce wódką, odstaw na 3-4 tygodnie, a następnie połącz z syropem miodowym i przefiltruj.

12. Mrożona tarnina na zapas

Najprostszy sposób, by nie spieszyć się z przetworami. Przemrożone owoce możesz przechowywać w zamrażarce i przerabiać je partiami, nawet w środku zimy.

1. Umyj i dokładnie osusz owoce, aby nie zbiły się w bryłę.
2. Rozłóż cienką warstwą na tacy i zamroź wstępnie przez kilka godzin.
3. Przesyp do woreczków lub pojemników porcjami po 500 g lub 1 kg (takimi, jakich używasz w przepisach).
4. Opisz datę. W temperaturze -18°C owoce zachowują jakość przez ok. 12 miesięcy.

Czego nie robić przy przetwarzaniu tarniny?

• Nie miażdż i nie mieli pestek. Zawierają amigdalinę, dlatego owoce przetwarzaj w całości albo przecieraj tak, by pestki zostały na sicie.

• Nie zbieraj owoców przy ruchliwych drogach i polach opryskiwanych. Tarnina rośnie często wzdłuż miedz i dróg, a owoce mogą gromadzić zanieczyszczenia. Wybieraj czyste, odległe miejsca.

• Nie przetwarzaj niedojrzałych i nieprzemrożonych owoców. Przetwory będą bardzo cierpkie i gorzkie.

• Nie myl tarniny z innymi krzewami. Jeśli nie jesteś pewna gatunku, sprawdź, jak rozpoznać tarninę i z czym można ją pomylić.

• Nie pomijaj pasteryzacji. Słoiki z sokiem, dżemem, sosem i marynatą zawsze wyparzaj i pasteryzuj, aby przetwory przetrwały zimę.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Co można zrobić z tarniny?

Z tarniny przygotujesz nalewkę, sloe gin, sok, syrop, dżem, powidła, galaretkę, wino, marynowane owoce, sos do mięs, suszone owoce na herbatę, pastylki owocowe oraz tarninę w miodzie. Przed przetwarzaniem owoce należy przemrozić.

Jak się robi sok z tarniny?

Przemrożone owoce gotuje się z niewielką ilością wody przez ok. 15-20 minut, odcedza bez rozgniatania pestek, słodzi do smaku i pasteryzuje w butelkach lub słoikach.

Jak pozbyć się pestek z tarniny?

Najłatwiej ugotować owoce i przetrzeć je przez sito, na którym pestki zostaną. Można też wydrylować przemrożone owoce ręcznie, ale to bardzo pracochłonne. Przy nalewkach i marynatach owoce zostawia się w całości.

Czy tarninę można jeść na surowo?

Tak, miąższ nie jest trujący, ale przed przymrozkami jest bardzo cierpki. Po przemrożeniu staje się łagodniejszy, a po obróbce termicznej smakuje najlepiej. Nie należy gryźć ani rozgniatać pestek.

Jak długo można przechowywać przetwory z tarniny?

Pasteryzowane dżemy, soki i marynaty przechowują się zwykle 1-2 lata w chłodnym, ciemnym miejscu. Nalewki i sloe gin poprawiają smak z czasem i mogą leżakować kilka lat. Po otwarciu przetwory trzymaj w lodówce i zużyj w ciągu kilku tygodni.

Czy tarninę można mrozić?

Tak. Mrożenie to najlepszy sposób, by pozbyć się cierpkości i przechować owoce na zapas. Umyte i osuszone owoce rozłóż w porcjach i trzymaj w zamrażarce do 12 miesięcy.

Podsumowanie

Tarnina to jedna z najbardziej wszechstronnych dzikich roślin w polskim ogrodzie i na miedzy. Od prostego sloe ginu i mrożonych porcji na zapas, przez dżemy i sosy, po oryginalne marynowane „oliwki” i pastylki owocowe, masz w czym wybierać. Pamiętaj o trzech zasadach: przemroź owoce, nie rozgniataj pestek i pasteryzuj słoiki. Jeśli chcesz wiedzieć więcej o samej roślinie, przeczytaj nasz artykuł tarnina: co to za krzew, kiedy zbierać owoce i jak uprawiać. Zainteresują Cię także przepisy na przetwory z pigwy, jarzębiny i głogu.