Czego nie wrzucać do kompostownika? 25 rzeczy, które psują kompost (i co z nimi zrobić)

Czego nie wrzucać do kompostownika? Przede wszystkim mięsa, ryb, kości, tłuszczu i nabiału, odchodów psów i kotów, jednorazowych pieluch, popiołu z węgla oraz plastiku i szkła. Z kompostu wyrzuć też chore rośliny, chwasty z nasionami, kłącza perzu i liście orzecha włoskiego (w dużych ilościach). Kilka rzeczy, jak cytrusy, fusy z kawy, chleb czy popiół drzewny, wolno kompostować, ale tylko w małych ilościach i w odpowiedni sposób. Poniżej znajdziesz pełną listę 25 pozycji i, co ważniejsze, wskazówkę, co zrobić z każdą z nich zamiast kompostowania.

Lista rzeczy, które wolno wrzucać, jest długa, dlatego omawiamy ją osobno w poradniku jak zrobić kompost i kompostownik domowy.

Czego absolutnie nie wrzucać do kompostownika (i dlaczego)

Te rzeczy najczęściej psują kompost, powodują nieprzyjemny zapach i przyciągają szczury, lisy czy muchy. Część z nich może też wprowadzić do ogrodu patogeny albo zanieczyszczenia, których kompostowanie nie usuwa.

1. Mięso

Surowe i gotowane mięso gnije, a nie kompostuje się. Wydziela intensywny zapach i przyciąga gryzonie, lisy oraz psy. W przydomowym kompostowniku temperatura zwykle nie jest wystarczająca, by bezpiecznie rozłożyć bakterie z mięsa.

Co z tym zrobić: resztki mięsa wrzuć do kosza na odpady zmieszane lub, jeśli Twoja gmina to dopuszcza, do bioodpadów. Zajrzyj do regulaminu segregacji w swojej gminie, bo zasady się różnią.

2. Ryby i owoce morza

To samo co w przypadku mięsa, tylko zapach jest jeszcze gorszy i szybciej przyciąga muchy oraz szczury.

Co z tym zrobić: odpady zmieszane lub bioodpady (zgodnie z zasadami gminy). Resztki ryb zawinięte w papier i zamrożone do dnia wywozu nie będą pachniały.

3. Kości

Kości rozkładają się bardzo wolno, a resztki mięsa na nich przyciągają zwierzęta. W domowym kompostowniku zostaną na lata.

Co z tym zrobić: odpady zmieszane.

4. Tłuszcz, olej i smalec

Tłuszcz tworzy na resztkach warstwę, która odcina dostęp powietrza. Bez tlenu kompost zaczyna gnić zamiast się rozkładać, a do tego pachnie nieprzyjemnie i przyciąga gryzonie.

Co z tym zrobić: zużyty olej zlej do zakręcanej butelki i oddaj do PSZOK-u lub punktu zbiórki w swojej gminie. Nie wylewaj go do zlewu.

5. Nabiał: ser, jogurt, masło, śmietana

Nabiał jest bogaty w tłuszcz i białko. Szybko psuje się, śmierdzi i przyciąga muchy oraz gryzonie. Wyjątkiem są skorupki od jajek, które możesz kompostować. Same jajka i nabiał już nie.

Co z tym zrobić: odpady zmieszane. Przeterminowane mleko w małej ilości można spłukać, ale nie wlewaj go do kompostu.

6. Gotowane resztki i potrawy z przyprawami

Obiad z sosem, solone ziemniaki, tłuste dania i resztki z talerza zawierają sól, tłuszcz i przyprawy. Sól szkodzi organizmom glebowym, a tłuszcz i białko powodują gnicie.

Co z tym zrobić: bioodpady lub odpady zmieszane. Jeśli chcesz kompostować resztki z kuchni, rób to wyłącznie z surowych warzyw i owoców. Alternatywą jest kompostownik typu bokashi, który radzi sobie z gotowanymi resztkami, ale produkuje fermentat, a nie gotowy kompost.

7. Odchody psów i kotów (oraz żwirek)

Mogą zawierać pasożyty i bakterie niebezpieczne dla ludzi, w tym tasiemce czy toksoplazmę. Domowy kompost nie osiąga temperatur, które je niszczą. Żwirek bentonitowy dodatkowo nie ulega rozkładowi.

Co z tym zrobić: odpady zmieszane. Nie używaj takiego kompostu do warzywnika.

8. Jednorazowe pieluchy i produkty higieniczne

Pieluchy składają się z tworzyw sztucznych i polimerów chłonnych, które nie rozkładają się w kompoście. Dodatkowo zawierają odchody.

Co z tym zrobić: odpady zmieszane.

9. Popiół z węgla i brykietu

Zawiera metale ciężkie i siarkę, które zanieczyszczają kompost i glebę. Popiół z drewna to inna sprawa, ale o nim piszemy niżej.

Co z tym zrobić: popiół z węgla wyrzuć do odpadów zmieszanych (po wystygnięciu), zgodnie z zasadami gminy.

10. Plastik, szkło, metal i inne odpady nieorganiczne

To oczywiste, a jednak do kompostu trafiają nalepki z owoców, woreczki, kapsułki, a nawet drobne kawałki folii. Mikroplastik zostaje w glebie na lata.

Co z tym zrobić: zwykła segregacja odpadów. Zdejmuj naklejki z owoców przed kompostowaniem.

Rośliny, których nie kompostować

Gdy rośliny trafią do kompostu chore albo z nasionami, możesz później rozsiać problem po całym ogrodzie.

11. Chore rośliny

Rośliny z zarazą ziemniaka i pomidora, kiłą kapusty, mączniakiem, rdzą czy zgnilizną mogą w kompostowniku przetrwać, jeśli nie osiągnie on wysokiej temperatury. Później rozsiewasz patogeny z kompostem.

Co z tym zrobić: spal (tam, gdzie to dozwolone) albo oddaj do bioodpadów. W miejskich kompostowniach przemysłowych temperatura jest wystarczająca, by zniszczyć patogeny.

12. Chwasty z nasionami

Nasiona mniszka, komosy, szarłatu czy tasznika mogą przetrwać w kompoście i kiełkować po rozsypaniu go w ogrodzie. Dotyczy to zwłaszcza kompostowników, w których nie powstaje wysoka temperatura.

Co z tym zrobić: zanim nasiona dojrzeją, możesz chwasty kompostować. Dojrzałe wyrzuć do bioodpadów albo zalej wodą w szczelnym wiadrze na kilka tygodni, aż zgniją.

13. Kłącza perzu i innych uciążliwych chwastów

Perz, skrzyp, powój czy rdest potrafią odrosnąć z najmniejszego kawałka kłącza. Kompostownik to dla nich wygodne miejsce do namnażania.

Co z tym zrobić: podsusz kłącza na słońcu na folii do całkowitego zbrązowienia i zesztywnienia albo wyrzuć je do bioodpadów.

14. Liście orzecha włoskiego

Zawierają juglon, związek hamujący wzrost wielu roślin. Rozkłada się on w kompoście, ale powoli. Dlatego liście orzecha najlepiej dodawać w niewielkich ilościach, rozdrobnione i dobrze wymieszane z innymi odpadami.

Co z tym zrobić: szczegóły, w tym sposób, który sprawia, że nie zatrują kompostu, opisaliśmy w artykule co zrobić z liśćmi orzecha włoskiego.

15. Rośliny opryskane herbicydami

Trawa z trawnika potraktowanego środkiem na chwasty albo rośliny po oprysku mogą zawierać pozostałości, które utrzymują się w kompoście i szkodzą później uprawom, zwłaszcza pomidorom, fasoli i innym wrażliwym gatunkom.

Co z tym zrobić: nie kompostuj takich resztek, dopóki nie minie okres karencji podany na etykiecie środka. Wyrzuć je do bioodpadów.

Czego nie wrzucać do kompostownika w małych ilościach (sporne przypadki)

Tu najczęściej pojawiają się pytania i mity. Większość z tych rzeczy możesz kompostować, ale z głową.

16. Cytrusy

Skórki cytrusów rozkładają się wolno i często są pryskane konserwantami, a kompostujące się masowo mogą spowolnić pracę organizmów w kompoście. Nie zakwaszają jednak kompostu tak mocno, jak się powszechnie uważa.

Co z tym zrobić: dodawaj w małych ilościach, pokrojone na mniejsze kawałki i wymieszane z suchym materiałem. Skórki z pryskanych owoców lepiej wyrzucić.

17. Fusy z kawy i herbaty

Fusy zalicza się do materiałów "zielonych" (bogatych w azot). Są dobrym dodatkiem, ale w zbyt grubej warstwie zbijają się i ograniczają dostęp powietrza.

Co z tym zrobić: mieszaj z suchymi liśćmi lub rozdrobnioną tekturą, nie wrzucaj całych wiaderek naraz. Filtry papierowe z kawy możesz kompostować, ale torebki herbaciane często zawierają plastik, więc sprawdź ich skład.

18. Cebula i czosnek

W małych ilościach nie szkodzą. W dużych mogą spowalniać pracę dżdżownic i kompostowych organizmów, a cebula z zaraźliwą gnilizną przenosi choroby.

Co z tym zrobić: zdrowe obierki dodawaj w umiarkowanych ilościach. Zgniłą cebulę wyrzuć.

19. Chleb i pieczywo

Pleśniejący chleb przyciąga gryzonie i muchy, a świeży szybko się zbija. Jeśli zastanawiasz się, gdzie wyrzucić stary chleb, to nie na odkryty kompostownik.

Co z tym zrobić: sucharki wykorzystaj w kuchni lub nakarm nimi zwierzęta (jeśli to bezpieczne dla gatunku). Niewielkie ilości możesz zakopać głęboko w środku pryzmy. Resztę oddaj do bioodpadów. 

20. Popiół drzewny

Popiół z czystego, nieimpregnowanego drewna zawiera potas i wapń, ale ma odczyn zasadowy. W większej ilości zmienia pH kompostu i ogranicza pracę mikroorganizmów.

Co z tym zrobić: dodawaj bardzo cienką warstwę, rozsypaną i wymieszaną. Nigdy nie dodawaj popiołu z drewna lakierowanego, malowanego ani impregnowanego.

21. Skoszona trawa w grubej warstwie

Trawa jest bogata w azot, ale gdy wrzucisz ją grubą, mokrą warstwą, zbije się w ciężką, cuchnącą masę.

Co z tym zrobić: podsusz trawę lub mieszaj ją z suchym materiałem (liście, słoma, tektura) w proporcji kilku części suchych na jedną część trawy. Jak poprawić proporcje i przyspieszyć proces, opisaliśmy w artykule jak przyspieszyć kompostowanie.

22. Kolorowy papier i błyszczące gazety

Zwykły papier, tektura i gazety z czarnym drukiem są w porządku. Błyszczące, kolorowe ulotki i papier powlekany mają warstwy, które słabo się rozkładają.

Co z tym zrobić: do kompostu tylko zwykły, niepowlekany papier i tektura, podarte na kawałki. Resztę oddaj do makulatury.

23. Obierki ziemniaków

Zdrowe obierki możesz kompostować. Jeśli ziemniaki były chore (zaraza), nie rób tego. Kiełkujące obierki też mogą wyrosnąć w kompoście.

Co z tym zrobić: zdrowe obierki mieszaj z innymi odpadami i przykrywaj suchym materiałem. Chore wyrzuć do bioodpadów.

24. Grzyby

Surowe grzyby (np. resztki z pieczarek) rozłożą się w kompoście bez problemu. Gotowane grzyby w sosie, śmietanie czy tłuszczu należą już do kategorii "nie".

Co z tym zrobić: dodawaj tylko surowe resztki w umiarkowanych ilościach.

25. Tekstylia syntetyczne, niedopałki i kurz z odkurzacza

Materiały syntetyczne zostają w kompoście na zawsze. Niedopałki zawierają nikotynę i plastikowe filtry. Zawartość worka z odkurzacza to mieszanka włókien syntetycznych, kurzu i drobnego zanieczyszczenia.

Co z tym zrobić: odpady zmieszane. Czyste naturalne tkaniny (bawełna, len, wełna) możesz pociąć na małe kawałki i dodać w niewielkiej ilości.

Co zrobić, żeby kompost nie śmierdział i nie przyciągał szkodników

Jeśli kompostownik cuchnie albo odwiedzają go szczury, prawie zawsze przyczyną jest jeden z poniższych błędów:

• Za dużo materiałów mokrych i bogatych w azot (trawa, resztki kuchenne). Dodaj suchy materiał: liście, rozdrobnione gałęzie, słomę, tekturę. Dobra zasada to więcej suchego niż mokrego.
• Brak powietrza. Przerzucaj kompost co kilka tygodni, żeby natlenić materiał.
• Zbyt mokra pryzma. Kompost powinien przypominać wyciśniętą gąbkę, nie błoto.
• Zakazane składniki. Mięso, tłuszcz i nabiał to główna przyczyna zapachu i szkodników.
• Odkryte resztki. Świeże resztki kuchenne przykrywaj warstwą suchego materiału lub gotowego kompostu.
• Zbyt duże kawałki. Rozdrabniaj odpady, bo szybciej się rozłożą.

Jeśli w kompostowniku pojawiły się szczury, sprawdź szczelność ścianek i wyeliminuj zakazane składniki. Mrówki zwykle świadczą natomiast o zbyt suchym kompoście, więc skrop go wodą.

Najczęstsze błędy w kompostowaniu

1. Dodawanie samych resztek kuchennych bez materiału suchego.
2. Brak przerzucania, przez co kompost gnije od środka.
3. Zbyt duże kawałki gałęzi i kory, które rozkładają się latami. Czy przekompostowana kora jest lepsza od surowej, wyjaśniamy w artykule kora przekompostowana czy surowa.
4. Kompostowanie chorych roślin i rozsiewanie chorób po ogrodzie.
5. Ignorowanie proporcji materiałów zielonych i brązowych.
6. Wrzucanie liści bez planu. Jesienią tworzy się ich najwięcej, więc zobacz, co zrobić z liśćmi jesienią i jak je dobrze skompostować.

Gdy kompost jest gotowy, warto wiedzieć, jak go wykorzystać. Porównanie kompostu i obornika na wiosnę pomoże Ci zdecydować, co lepiej sprawdzi się w Twoim ogrodzie.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy obierki z ziemniaków można wrzucać na kompostownik?

Tak, jeśli są zdrowe. Nie kompostuj obierek z ziemniaków porażonych zarazą ani zgniłych. Kiełkujące obierki przykryj suchym materiałem albo zakop głębiej.

Czy fusy z kawy można wrzucać do kompostownika?

Tak. Fusy są dobrym źródłem azotu, ale mieszaj je z suchym materiałem i nie dodawaj grubych warstw naraz.

Czy cytrusy można wrzucać do kompostownika?

W niewielkich ilościach tak. Skórki rozdrobnij i wymieszaj z innymi odpadami. Skórki z owoców pryskanych konserwantami lepiej wyrzucić.

Czy chleb można wrzucać do kompostownika?

Nie warto. Chleb przyciąga gryzonie i muchy. Niewielkie ilości możesz zakopać głęboko w pryzmie, a resztę oddać do bioodpadów lub wykorzystać w kuchni.

Czy jabłka i inne owoce można wrzucać do kompostownika?

Tak, owoce są dobrym materiałem do kompostu. Pamiętaj, żeby nie dodawać ich w zbyt dużej ilości naraz, bo przyciągają osy i muszki owocówki. Przykrywaj je suchym materiałem.

Czy grzyby można wrzucać do kompostownika?

Surowe resztki grzybów tak. Gotowanych, w tłustych sosach lepiej nie dodawać.

Co zrobić, żeby kompostownik nie śmierdział?

Dodawaj więcej suchych materiałów (liście, tektura, słoma), regularnie przerzucaj kompost i nie wrzucaj mięsa, tłuszczu oraz nabiału.

Czy popiół z grilla można wrzucać do kompostownika?

Tylko popiół z czystego węgla drzewnego, w bardzo małej ilości. Popiołu z brykietów i węgla kamiennego nie dodawaj.

Podsumowanie

Dobry kompost to proste zasady: unikaj mięsa, ryb, tłuszczu, nabiału, odchodów zwierząt i chorych roślin, a pozostałe sporne materiały dodawaj z umiarem i dobrze mieszaj z suchymi składnikami. Jeśli zastosujesz się do tych wskazówek, Twój kompost będzie pachniał jak ziemia leśna, a nie jak śmietnik.

Chcesz zacząć od podstaw? Przeczytaj nasz poradnik jak zrobić kompost i kompostownik domowy i dowiedz się, jak założyć kompostownik krok po kroku.