Lawenda wygląda jak roślina z południa, więc co roku w listopadzie pojawia się to samo pytanie: czy ona to przeżyje? Dobra wiadomość jest taka, że lawenda wąskolistna w polskim klimacie zimuje w gruncie bez większych kłopotów. Zła: najczęściej gubi ją nie mróz, tylko woda, nadmiar troski i kilka błędów popełnianych jesienią. W tym poradniku znajdziesz kalendarz prac, sposoby okrywania lawendy w gruncie, w doniczce i na pniu oraz wskazówki, co zrobić, gdy po zimie krzaczek wygląda na suchy.
Czy lawenda zimuje w gruncie? Ile mrozu wytrzymuje
Odpowiedź zależy od tego, jaką lawendę masz. W ogrodach spotkasz kilka typów i każdy ma inną odporność na mróz.
| Typ lawendy | Orientacyjna odporność na mróz | Zimowanie |
|---|---|---|
| Lawenda wąskolistna (angielska, lekarska; np. Hidcote, Munstead) |
do ok. -20°C i niżej | w gruncie; młode rośliny z lekką osłoną nasady |
| Lawandyn (lawenda pośrednia, np. Grosso) |
ok. -15°C | w gruncie, w chłodniejszych regionach warto okryć |
| Lawenda francuska (Anouk, z „uszkami”) |
ok. -5°C do -10°C | w doniczce, w jasnym i chłodnym pomieszczeniu |
| Lawenda na pniu (formowana w „drzewko”) |
zależy od odmiany; korona jest bardziej narażona niż zwykły krzaczek | najlepiej w doniczce, w osłoniętym miejscu lub w pomieszczeniu |
Wartości są orientacyjne. Zawsze sprawdź informację dla odmiany, którą posadziłeś.
W praktyce o przetrwaniu decyduje nie sama liczba stopni, ale kilka warunków: przepuszczalna gleba, słoneczne stanowisko, wiek rośliny i to, czy zima jest sucha, czy mokra. Lawenda posadzona w ciężkiej, gliniastej ziemi, w zagłębieniu terenu, gdzie stoi woda, ma niewielkie szanse nawet przy łagodnej zimie. Ta sama odmiana w lekkim, kamienistym podłożu przetrwa srogie mrozy.
Lawenda jesienią - kalendarz prac
Przygotowanie lawendy do zimy zaczyna się wcześniej, niż myślisz, bo już w sierpniu i wrześniu.
Sierpień - wrzesień
- Wykonaj główne cięcie po przekwitnięciu: skróć pędy o ok. jedną trzecią, tak by zostały ulistnione fragmenty. Nie tnij w zdrewniałą część.
- Przestań nawozić, zwłaszcza nawozami z azotem. Pobudzają wzrost młodych, miękkich pędów, które łatwo przemarzają.
- Nowe rośliny sadź jak najwcześniej, aby zdążyły się ukorzenić przed zimą.
Październik
- Podlewaj tylko w okresie suszy i tylko do ziemi, nigdy po liściach.
- Usuń opadłe liście spod krzewów, żeby nie zalegała wilgoć.
- Rośliny w doniczkach przygotuj do przeniesienia lub otulenia.
Listopad
- Po pierwszych mrozach, gdy gleba zaczyna zamarzać, okryj młode i wrażliwe rośliny. Okrywanie zbyt wcześnie, przy dodatnich temperaturach, sprzyja gniciu i chorobom grzybowym.
- Doniczki ustaw pod dachem lub przy ścianie budynku.
Czy lawendę trzeba przycinać na zimę?
Nie w sensie mocnego cięcia przed zimą. Lawenda ma zdrewniałą podstawę i bardzo słabo odrasta ze starego drewna, a świeże rany tuż przed mrozami mogą przemarznąć. Dlatego:
- główne cięcie wykonujemy zaraz po kwitnieniu, zwykle w sierpniu lub na początku września,
- jesienne cięcie musi się odbyć najpóźniej ok. 4 tygodnie przed pierwszymi mrozami,
- w listopadzie nie ciągnij sekatora po krzewach. Przekwitłe kwiatostany możesz zostawić, wiosną i tak je usuniesz,
- młode rośliny w pierwszym roku po posadzeniu tnij bardzo oszczędnie.
Wiosną, w kwietniu, po ustąpieniu największych mrozów, wykonaj lekką korektę kształtu i usuń przemarznięte końcówki. Szczegóły opisujemy w artykule: Jak i kiedy przycinać lawendę.
Zimowanie lawendy w gruncie
Lawenda wąskolistna rosnąca w gruncie w dobrych warunkach często nie potrzebuje żadnej osłony. Okrycie jest szczególnie wskazane, gdy:
- roślina jest młoda (pierwsza i druga zima po posadzeniu),
- mieszkasz w chłodniejszym regionie lub na odkrytym, wietrznym terenie,
- odmiana jest mniej mrozoodporna (np. lawandyn),
- zima zapowiada się bezśnieżna, z silnymi mrozami.
Czym okryć lawendę?
- Gałązki świerkowe lub jodłowe. Najlepszy wybór: chronią przed wiatrem i słońcem, a jednocześnie przepuszczają powietrze.
- Agrowłóknina zimowa. Luźno owiń krzew i zepnij, tak aby materiał nie przylegał szczelnie do pędów. Włóknina przepuszcza powietrze i wilgoć, więc roślina się nie dusi.
- Kora sosnowa. Wysyp warstwę ok. 5 cm wokół nasady pędów. Osłoni korzenie przed przemarzaniem.
Czego unikać?
- Folii i worków foliowych. Nie przepuszczają powietrza, pod spodem tworzy się wilgoć i pleśń.
- Liści. Zbijają się w mokrą masę, zatrzymują wodę i sprzyjają chorobom grzybowym.
- Słomy i siana. Przyciągają gryzonie, a przy odwilży łatwo przemakają.
- Wilgotnego kompostu przy pędach. Lawenda nie lubi żyznego, wilgotnego podłoża.
Lawenda dobrze znosi suszę, ale nienawidzi mokrych korzeni. Jeśli co roku tracisz krzewy na ciężkiej glebie, zamiast okrywać, popraw podłoże (żwir, grys, piasek) albo przesadź lawendę na lżejszą ziemię. Więcej o wymaganiach glebowych znajdziesz w artykule Lawenda - uprawa i pielęgnacja
Zimowanie lawendy w doniczce
W pojemniku korzenie są znacznie bardziej narażone na mróz niż w gruncie, bo przemarzają od boków i od spodu. Dlatego lawenda w doniczce potrzebuje większej ochrony.
- Ustaw doniczkę w osłoniętym miejscu: przy ścianie domu, najlepiej pod daszkiem. Ma tam nie padać deszcz ani śnieg.
- Podnieś donicę z podłoża. Połóż pod nią styropian lub nóżki, żeby woda mogła swobodnie odpływać.
- Otul pojemnik. Owiń go matą słomianą, jutą lub agrowłókniną albo włóż do większego pojemnika i wypełnij przestrzeń korą.
- Przykryj nasadę pędów korą lub gałązkami świerkowymi.
- Sprawdzaj wilgotność podłoża. Podlewaj rzadko i tylko w dni bez mrozu, gdy ziemia jest sucha kilka centymetrów w głąb.
Zwróć uwagę na materiał doniczki. Ceramiczne i gliniane mogą pękać, gdy woda w ziemi zamarznie. Jeśli to możliwe, zabezpiecz pojemnik od zewnątrz lub przesadź lawendę do doniczki z tworzywa.
Lawenda francuska (Anouk) i lawenda na pniu
Lawenda francuska (z charakterystycznymi „uszkami” na kwiatostanach) pochodzi z cieplejszych rejonów i zimą w polskim ogrodzie często przemarza. Najbezpieczniej traktować ją jak roślinę doniczkową:
- przed pierwszymi mrozami przenieś ją do jasnego, chłodnego pomieszczenia (idealnie ok. 5-10°C): na zimny ganek, do nieogrzewanej oranżerii lub jasnej piwnicy,
- podlewaj bardzo oszczędnie, tylko tyle, aby bryła korzeniowa nie wyschła zupełnie,
- nie stawiaj jej w ciepłym salonie przy kaloryferze, bo brak chłodu i światła osłabi roślinę,
- na zewnątrz wystaw ją dopiero wiosną, gdy minie ryzyko przymrozków (zwykle po połowie maja).
Lawenda na pniu ma wyeksponowaną koronę, więc jest bardziej narażona na przemarzanie niż zwykły krzaczek. Najlepiej zimować ją w pojemniku, w osłoniętym miejscu lub w jasnym, chłodnym pomieszczeniu. Jeśli zostaje na zewnątrz, owiń koronę agrowłókniną, pojemnik otul i ustaw na styropianie, a pień zabezpiecz przed wiatrem.
Lawenda zimą: podlewanie, śnieg i odwilże
Podlewanie. Lawenda w gruncie zimą nie wymaga podlewania. W doniczce podlewaj bardzo rzadko i tylko wtedy, gdy podłoże jest suche, a temperatura dodatnia.
Śnieg. Warstwa śniegu to naturalna izolacja. Nie musisz jej strzepywać z okrytej lawendy, chyba że jest bardzo ciężki i mokry i grozi łamaniem pędów.
Odwilże. To okresy naprzemiennego mrozu i odwilży najbardziej szkodzą lawendzie: woda zalega przy nasadzie, a potem zamarza. Jeśli wiesz, że w Twoim ogrodzie stoi woda, popraw odpływ, a okrycia na czas odwilży uchyl lub zdejmij, żeby krzew mógł przeschnąć.
Fusy od kawy? Lawenda lubi ubogie, lekko zasadowe, przepuszczalne podłoże, a fusy lekko zakwaszają i zatrzymują wilgoć. Zimą to zły pomysł, a w ogóle lepiej wybrać niewielką ilość kompostu lub nawóz przeznaczony do lawendy.
Najczęstsze błędy przy zimowaniu lawendy
- Okrywanie za wcześnie, przy dodatnich temperaturach.
- Okrywanie folią lub workami zamiast materiałem przepuszczającym powietrze.
- Mocne cięcie późną jesienią, zbyt blisko pierwszych mrozów.
- Nawożenie azotem jesienią.
- Przelewanie, zwłaszcza lawendy w doniczkach.
- Sadzenie w ciężkiej, mokrej glebie lub w zagłębieniu terenu.
- Ciepłe zimowanie lawendy francuskiej w mieszkaniu.
- Zbyt szybkie skreślenie rośliny po zimie. Poczekaj do maja.
FAQ - najczęstsze pytania o zimowanie lawendy
Czy lawenda zimuje w gruncie? Tak, lawenda wąskolistna (angielska) dobrze zimuje w gruncie w całej Polsce, jeśli ma przepuszczalne podłoże i słoneczne stanowisko. Młode rośliny warto dodatkowo okryć.
Ile stopni mrozu wytrzymuje lawenda? Lawenda wąskolistna wytrzymuje około -20°C i niżej, lawandyn ok. -15°C, a lawenda francuska tylko ok. -5°C do -10°C. Wartości zależą od odmiany i warunków.
Czy lawendę na zimę trzeba przycinać? Nie trzeba jej mocno przycinać na zimę. Główne cięcie wykonaj po kwitnieniu, najpóźniej ok. 4 tygodnie przed pierwszymi mrozami. Lekką korektę zrób wiosną.
Co zrobić z lawendą na zimę? Przestań nawozić, ogranicz podlewanie, usuń liście spod krzewów i po pierwszych mrozach okryj młode rośliny gałązkami świerkowymi lub agrowłókniną. Doniczki ustaw pod dachem i otul.
Czy lawenda może zimować na dworze? Tak, lawenda wąskolistna może zimować na dworze, także w doniczce, o ile jest dobrze zabezpieczona i nie moknie. Lawenda francuska wymaga zimowania w pomieszczeniu.
Czy lawenda lubi fusy od kawy? Nie. Lawenda woli ubogie, przepuszczalne, lekko zasadowe podłoże, a fusy zakwaszają ziemię i zatrzymują wilgoć.
Kiedy okrywać lawendę na zimę? Po pierwszych mrozach, gdy gleba zaczyna zamarzać, zwykle w listopadzie. Zbyt wczesne okrywanie sprzyja chorobom grzybowym.
Kiedy zdjąć okrycie z lawendy? Stopniowo wczesną wiosną, gdy minie ryzyko silnych mrozów (zwykle w marcu lub na początku kwietnia), najlepiej w pochmurny dzień.
Podsumowanie
Zimowanie lawendy jest łatwiejsze, niż się wydaje, jeśli pamiętasz o jednej zasadzie: lawenda woli zimno i sucho niż ciepło i mokro. Zadbaj o przepuszczalne podłoże, nie nawoź jesienią, nie tnij za późno i okrywaj dopiero po pierwszych mrozach. Lawendę francuską i tę na pniu zimuj w osłoniętym lub chłodnym i jasnym miejscu. A jeśli wiosną krzew wygląda na suchy, daj mu czas do maja.
Czytaj także:
