Amarylis, a wlaściwie zwartnica (Hippeastrum), to jedna z najchętniej kupowanych roślin cebulowych w Polsce - szczególnie jesienią i zimą, gdy jej okazałe kwiaty umilają długie, ciemne wieczory. W tym poradniku dowiesz się, jak posadzić cebulkę amarylisa w doniczce, jak o niego dbać przez cały rok oraz co zrobić po przekwitnięciu, aby roślina zakwitła ponownie w kolejnym sezonie.

żółty amarylis kwitnący w doniczce

Amarylis (zwartnica) - co to za roślina?

To, co w polskich domach nazywamy potocznie "amarylisem", w większości przypadków jest w rzeczywistości zwartnicą (łac. Hippeastrum) - okazałą rośliną cebulową z Ameryki Południowej. Prawdziwy amarylis (Amaryllis belladonna) to inny, spokrewniony rodzaj pochodzący z południowej Afryki. Oba rodzaje są do siebie bardzo podobne z wyglądu, różnią się jednak sposobem kwitnienia, budową cebuli i liści oraz - co najważniejsze - porą roku, w której zakwitają. W dalszej części poradnika używamy nazwy "amarylis" w znaczeniu, w jakim funkcjonuje ona w polskich sklepach i domach, czyli w odniesieniu do zwartnicy (Hippeastrum).

Kiedy kwitnie amarylis?

Amarylis (zwartnica) kwitnie zimą - najczęściej w grudniu i styczniu, dzięki czemu od lat kojarzony jest z okresem świąt Bożego Narodzenia. Cebulki sadzone w doniczkach od października do stycznia zakwitają zwykle po 4-8 tygodniach, dlatego sadzenie w listopadzie pozwala cieszyć się kwiatami dokładnie na święta. To właśnie zimowy termin kwitnienia odróżnia zwartnicę od prawdziwego amarylisa (Amaryllis belladonna), który w naturze zakwita późnym latem lub jesienią. Z pojedynczej cebuli wyrasta zwykle jeden lub dwa grube pędy kwiatowe, na których rozwija się od 2 do 6 dużych, lejkowatych kwiatów o średnicy nawet do 20 cm. Kwitnienie pojedynczego pędu trwa zazwyczaj 2-4 tygodnie, a przy kilku pędach cały pokaz może ciągnąć się nawet miesiąc.

Popularne odmiany i kolory amarylisa

Amarylisy dostępne w polskich sklepach ogrodniczych kwitną na biało, czerwono, różowo, bordowo oraz w ładnych, dwubarwnych zestawieniach czerwono-białych. Warto znać kilka popularnych, powszechnie dostępnych odmian, które najczęściej trafiają do sprzedaży jesienią: Benfica - głęboka, aksamitna czerwień, kwiaty do 19 cm średnicy; Minerva - efektowny wzór czerwono-biały na szeroko rozwartych płatkach; Mont Blanc - śnieżnobiałe kwiaty; Rilona - pomarańczowe kwiaty i sztywne, długie liście; a także chętnie kupowane odmiany Ambiance i Jewel. Nazwa odmiany bywa podana na etykiecie cebuli - warto na nią zerknąć przy zakupie, jeśli zależy nam na konkretnym kolorze czy pokroju kwiatu.

Amarylis, podobnie jak wiele innych roślin doniczkowych, dobrze komponuje się w towarzystwie zielonych sąsiadów opisanych w naszym artykule o roślinach oczyszczających powietrze w domu i biurze.

Jak posadzić cebulki amarylisa?

Najlepszy czas na sadzenie cebulek amarylisa to późna jesień - od października do grudnia, co pozwala uzyskać kwitnienie w środku zimy. Do sadzenia wybieraj doniczkę jedynie nieznacznie większą od samej cebuli (2-3 cm luzu po bokach) - w zbyt dużym pojemniku roślina inwestuje energię w rozwój korzeni kosztem kwitnienia. Na dnie doniczki koniecznie ułóż warstwę drenażu (keramzyt lub żwirek), ponieważ amarylis źle znosi zastoiny wody przy korzeniach.

Cebulkę sadzimy tak, aby jej górna część (około 1/3) pozostawała ponad powierzchnią ziemi. Podloże powinno być żyzne, lekkie i dobrze przepuszczalne - dobrze sprawdzi się uniwersalna ziemia do roślin doniczkowych wymieszana z odrobiną piasku lub perlitu, które poprawą drenaż. Po posadzeniu podlej cebulkę umiarkowanie i ustaw doniczkę w ciepłym miejscu (20-23°C) - do momentu, aż pojawi się pęd kwiatowy, podlewaj bardzo oszczędnie, aby nie doprowadzić do gnicia cebuli.

Pielęgnacja amarylisa w doniczce

Podlewanie amarylisa

W okresie wzrostu i kwitnienia amarylis podlewamy regularnie, ale umiarkowanie - ziemia powinna być lekko wilgotna, nigdy jednak mokra. Nadmiar wody zalegający przy cebuli to najczęstsza przyczyna jej gnicia. Najlepiej podlewać wodą o temperaturze pokojowej, z boku doniczki, unikając zalewania samej cebuli.

Stanowisko i temperatura

Amarylis lubi jasne stanowisko, najlepiej blisko okna, ale bez bezpośredniego, palcego słońca, które może przypalić liście. Optymalna temperatura w czasie wzrostu i kwitnienia to 18-23°C. Po przekwitnięciu, gdy roślina rozwija liście, dobrze robi jej również świeże powietrze - latem doniczkę można wystawić na balkon lub taras (więcej o tym w sekcji o uprawie w ogrodzie).

Nawożenie i najlepsze odżywki do amarylisa

Amarylisa nawozimy od momentu pojawienia się pędu kwiatowego aż do końca lata, czyli przez cały okres aktywnego wzrostu liści po przekwitnięciu. Sprawdzi się uniwersalny nawoóz do roślin doniczkowych kwitnących, podawany zgodnie z instrukcją na opakowaniu, zwykle co 2-3 tygodnie w połowie zalecanej dawki. Dobrze sprawdzają się również nawozy z podwyższoną zawartością potasu i fosforu w okresie kwitnienia - wspierają one obfitość i trwałość kwiatów, natomiast azot jest ważniejszy później, gdy roślina odbudowuje zapasy w cebuli. Nawożenia zaprzestajemy na około 6-8 tygodni przed planowanym okresem spoczynku.

Jeśli szukasz inspiracji do domowych sposobów na nawożenie roślin doniczkowych, zajrzyj również do naszego poradnika o najlepszym domowym nawozie do skrzydłokwiatu oraz do domowego nawozu do anturium - wiele z tych sposobów sprawdzi się również przy amarylisie.

Co zrobić po przekwitnięciu, aby amarylis zakwitł ponownie?

Amarylis to roślina wieloletnia, którą przy odrobinie cierpliwości można doprowadzić do ponownego kwitnienia w kolejnym sezonie. Klucz do sukcesu to dwa etapy: pielęgnacja bezpośrednio po przekwitnięciu oraz zapewnienie cebuli okresu spoczynku.

Pielęgnacja po przekwitnięciu

Gdy ostatnie kwiaty zwiędną, odetnij sam pęd kwiatowy tuż nad cebulą, pozostawiając liście - to właśnie one, dzięki fotosyntezie, odbudowują zapasy pokarmowe w cebuli, które zdecydują o przyszłorocznym kwitnieniu. Przez całe lato kontynuuj regularne podlewanie i nawożenie opisane w poprzedniej sekcji, a doniczkę trzymaj w jasnym miejscu - najlepiej, jeśli to możliwe, na świeżym powietrzu.

Okres spoczynku cebuli

Około września zacznij stopniowo ograniczać podlewanie, a we wrześniu-październiku przenieś doniczkę w chłodniejsze, ciemniejsze miejsce (piwnica lub inne chłodne, zaciemnione pomieszczenie) o temperaturze 10-13°C i zaprzestań podlewania niemal całkowicie. Gdy liście zażółkną i usychną, można je delikatnie odciąć tuż nad cebulą - to naturalny etap, a nie oznaka choroby. Cebula potrzebuje 8-10 tygodni chłodnego, suchego spoczynku, aby ponownie zawiązać pąk kwiatowy. Po tym czasie wystarczy przenieść doniczkę z powrotem w ciepłe, jasne miejsce, lekko podlać i cykl pielęgnacji zaczyna się od nowa - zgodnie z opisem w sekcji o sadzeniu i podlewaniu.

Amarylis woskowany i uprawa w wodzie

Oprócz klasycznej uprawy w doniczce, w sklepach coraz częściej można spotkać dwie alternatywne formy sprzedaży cebul amarylisa.

Amarylis woskowany to cebula, której korzenie usunięto, a całą powierzchnię pokryto warstwą kolorowego wosku - dzięki temu może stać samodzielnie jako dekoracja, bez doniczki, ziemi i podlewania. Całą energię potrzebną do wzrostu i kwitnienia cebula ma zgromadzoną w swoich wewnętrznych zapasach. Po ustawieniu w ciepłym pomieszczeniu pęd kwiatowy pojawia się zwykle po 4-8 tygodniach, a kwitnienie może trwać 3-4 tygodnie. Warto jednak wiedzieć, że woskowana cebula zużywa w ten sposób swoje jedyne zapasy i po przekwitnięciu zazwyczaj nie da się jej już ponownie doprowadzić do kwitnienia - to rozwiązanie na jednorazowy, efektowny pokaz, a nie na wieloletnią uprawę.

Uprawa w wodzie / szklanym wazonie to druga popularna metoda dekoracyjna, szczególnie chętnie stosowana w okresie świątecznym. Cebulę umieszcza się w szklanym naczyniu na warstwie drenażowej z kamyków lub keramzytu, tak aby sama cebula nie była zanurzona w wodzie - w kontakcie z wodą powinny pozostawać jedynie rozwijające się korzenie. Wodę uzupełniamy na bieżąco, pilnując jej stałego, niskiego poziomu. W przeciwieństwie do wersji woskowanej, cebula uprawiana w wodzie zachowuje korzenie i częściej można ją po sezonie przesadzić do ziemi i kontynuować uprawę w kolejnych latach.

Czy amarylis może rosnąć w ogrodzie?

Amarylis (zwartnica) nie jest mrozoodporny i w polskim klimacie nie może zimować w gruncie. Doniczkę można jednak bez obaw wystawić do ogrodu, na balkon czy taras na okres lata - od momentu, gdy miną przymrozki, aż do wczesnej jesieni, o ile temperatura nie spada poniżej około 15°C. Wybierz stanowisko jasne, ale osłonięte od pełnego, południowego słońca i intensywnych opadów. Przed pierwszymi przymrozkami jesienią koniecznie zabierz doniczkę z powrotem do wnętrza i rozpocznij przygotowania do okresu spoczynku, opisane w sekcji powyżej. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku prawdziwego amarylisa (Amaryllis belladonna) - w łagodniejszych klimatach bywa on sadzony bezpośrednio do gruntu, jednak również on w warunkach polskiej zimy wymaga solidnego zabezpieczenia lub wykopania cebul na zimę.

Jeśli interesuje Cię hodowla roślin bez tradycyjnej ziemi, sprawdź też nasz poradnik o uprawie hydroponicznej w domu, który świetnie uzupełnia opisaną wyżej metodę uprawy w wodzie.

Amarylis to niejedyna roślina cebulowa, która robi wrażenie w ogrodzie - warto poznać też odmiany czosnku ozdobnego.

Najczęstsze pytania o amarylis

PytanieOdpowiedź
Kiedy kwitnie amarylis? Zimą, najczęściej w grudniu i styczniu - cebulki sadzone w listopadzie zakwitają zwykle właśnie na święta Bożego Narodzenia.
Czym różni się amarylis od zwartnicy (hippeastrum)? To, co kupujemy jako "amarylis" w polskich sklepach, botanicznie jest zwartnicą (Hippeastrum). Prawdziwy amarylis (Amaryllis belladonna) to inny rodzaj, który kwitnie latem/jesienią, nie zimą.
Jak długo kwitnie amarylis? Pojedynczy pęd kwitnie 2-4 tygodnie. Przy dwóch pędach z jednej cebuli cały pokaz może trwać nawet około miesiąca.

Co to jest amarylis woskowany i jak o niego dbać?

To cebula pokryta warstwą kolorowego wosku, która kwitnie bez ziemi, doniczki i podlewania, korzystając z własnych zapasów. Wystarczy ustawić ją w ciepłym, jasnym miejscu - po kwitnieniu takiej cebuli zwykle nie da się już ponownie doprowadzić do zakwitnięcia.

Czy amarylis można sadzić w ogrodzie w Polsce?

Doniczkę można latem wystawić na zewnątrz, ale amarylis nie jest mrozoodporny i nie przetrwa polskiej zimy w gruncie - na zimę roślina musi wrócić do chłodnego pomieszczenia.

Jaki kwiat jest podobny do amarylisa?

Najbardziej podobny jest właśnie prawdziwy amarylis (Amaryllis belladonna), spokrewniony botanicznie ze zwartnicą. Wizualnie do amarylisa zbliżone bywają też inne duże kwiaty lejkowate z rodziny amarylkowatych, np. niektóre gatunki krynicy (Crinum).

Kiedy przestać podlewać amarylis?

Podlewanie ograniczamy stopniowo od końca lata, a niemal całkowicie zaprzestajemy na czas okresu spoczynku (wrzesień-październik), gdy cebula trafia w chłodne, ciemne miejsce na 8-10 tygodni.

Dlaczego amarylis nie chce zakwitąć?

Najczęstsze przyczyny to zbyt krótki lub zbyt ciepły okres spoczynku, zbyt duża doniczka, brak nawożenia w okresie wzrostu liści po przekwitnięciu lub zbyt młoda, niedojrzała jeszcze cebula.

Czy amarylis jest trujący dla zwierząt?

Tak, cebule i liście amarylisa zawierają substancje drażniące (m.in. likorynę), szkodliwe zarówno dla ludzi, jak i dla kotów i psów - doniczkę warto ustawić w miejscu niedostępnym dla zwierząt domowych.

[widget newslettera - zastapiony w PODGLADZIE]